Bản tiêu chuẩn sản phẩm (SPEC) là gì?

Bản tiêu chuẩn sản phẩm (SPEC – Product Specification) là tài liệu kỹ thuật được nhà sản xuất hoặc chủ sở hữu sản phẩm xây dựng nhằm quy định các yêu cầu mà sản phẩm phải đáp ứng về thành phần, chất lượng, an toàn và các đặc tính kỹ thuật khác.

Đối với thực phẩm, SPEC thường được sử dụng để kiểm soát chất lượng sản phẩm, xây dựng chỉ tiêu kiểm nghiệm và đối chiếu với các tài liệu như công thức, COA, phiếu kiểm nghiệm và nhãn sản phẩm.

1. Bản tiêu chuẩn sản phẩm (SPEC) là gì?

SPEC có thể hiểu đơn giản là “bộ tiêu chí kỹ thuật” của một sản phẩm, trong đó quy định sản phẩm phải đạt những yêu cầu nào và giới hạn chấp nhận đối với từng chỉ tiêu.

Một SPEC thường thể hiện:

• Tên sản phẩm;
• Nhà sản xuất, nước sản xuất;
• Thành phần và hàm lượng;
• Đặc tính cảm quan;
• Chỉ tiêu lý hóa;
• Chỉ tiêu vi sinh;
• Chỉ tiêu kim loại nặng, chất ô nhiễm;
• Hàm lượng vitamin, khoáng chất hoặc hoạt chất;
• Phương pháp kiểm nghiệm;
• Quy cách đóng gói;
• Điều kiện bảo quản;
• Hạn sử dụng.

Tùy từng sản phẩm, các chỉ tiêu trong SPEC có thể khác nhau. Không phải sản phẩm nào cũng cần kiểm soát cùng một bộ chỉ tiêu.

2. SPEC có phải là TCCS không?

SPEC và TCCS không hoàn toàn giống nhau.

TCCS (Tiêu chuẩn cơ sở) là tiêu chuẩn do tổ chức công bố và áp dụng trong phạm vi hoạt động của mình theo quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Trong khi đó, SPEC là tài liệu kỹ thuật quy định các yêu cầu cụ thể đối với một sản phẩm.

SPEC có thể được xây dựng dựa trên:

• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN);
• Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN);
• Tiêu chuẩn Codex;
• Tiêu chuẩn nước ngoài;
• Tiêu chuẩn nội bộ của nhà sản xuất;
• Các tài liệu kỹ thuật, khoa học có liên quan.

Vì vậy, không nên mặc định rằng SPEC chính là TCCS.

3. SPEC có bắt buộc trong hồ sơ công bố thực phẩm không?

Theo quy định hiện hành, SPEC không phải thành phần bắt buộc trong mọi hồ sơ tự công bố hoặc đăng ký bản công bố sản phẩm.

Đối với tự công bố sản phẩm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP, hồ sơ cơ bản gồm:

• Bản tự công bố sản phẩm;
• Phiếu kết quả kiểm nghiệm an toàn thực phẩm của sản phẩm còn thời hạn theo quy định.

Đối với đăng ký bản công bố sản phẩm, thành phần hồ sơ được quy định riêng tùy thuộc vào nhóm sản phẩm.

Tuy nhiên, trên thực tế, SPEC vẫn là tài liệu quan trọng để doanh nghiệp kiểm tra công thức, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm và đánh giá sự phù hợp của sản phẩm.

4. SPEC có vai trò gì trong hồ sơ thực phẩm?

SPEC giúp doanh nghiệp xác định rõ sản phẩm cần đáp ứng những yêu cầu chất lượng nào.

Kiểm tra công thức

SPEC giúp đối chiếu:

• Thành phần;
• Hàm lượng từng nguyên liệu;
• Hàm lượng hoạt chất;
• Vitamin, khoáng chất;
• Phụ gia và các thành phần khác.

Xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm

Từ SPEC, doanh nghiệp có thể xác định các chỉ tiêu cần kiểm soát, chẳng hạn:

• Độ ẩm;
• pH;
• Hàm lượng protein, chất béo;
• Vitamin, khoáng chất;
• Hoạt chất;
• Tổng số vi sinh vật;
• E. coli, Salmonella;
• Kim loại nặng;
• Độc tố vi nấm;
• Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc chất ô nhiễm khác.

Các chỉ tiêu cụ thể phải được xác định dựa trên quy định áp dụng cho từng nhóm sản phẩm.

Đối chiếu kết quả kiểm nghiệm

SPEC quy định giới hạn sản phẩm phải đạt, trong khi phiếu kiểm nghiệm hoặc COA thể hiện kết quả thực tế.

Ví dụ:

SPEC: Vitamin C ≥ 100 mg/khẩu phần
Kết quả kiểm nghiệm: Vitamin C = 108 mg/khẩu phần.

Có thể thấy kết quả thực tế đáp ứng yêu cầu của SPEC.

5. Nội dung cơ bản của một SPEC

Một bản SPEC tương đối đầy đủ thường bao gồm:

Thông tin sản phẩm

• Tên sản phẩm;
• Mã sản phẩm;
• Dạng sản phẩm;
• Quy cách đóng gói;
• Nhà sản xuất;
• Nước sản xuất.

Thành phần

Thể hiện tên và hàm lượng nguyên liệu, hoạt chất hoặc các thành phần có liên quan.

Chỉ tiêu cảm quan

Ví dụ:

• Màu sắc;
• Mùi;
• Vị;
• Trạng thái.

Chỉ tiêu lý hóa

Tùy sản phẩm có thể gồm:

• Độ ẩm;
• pH;
• Độ Brix;
• Hàm lượng hoạt chất;
• Vitamin;
• Khoáng chất;
• Protein, chất béo hoặc carbohydrate.

Chỉ tiêu vi sinh và an toàn

Có thể bao gồm:

• Tổng số vi sinh vật;
• Coliform;
• E. coli;
• Salmonella;
• Nấm men, nấm mốc;
• Chì, cadimi, thủy ngân, asen;
• Độc tố vi nấm;
• Các chất ô nhiễm khác.

Phương pháp kiểm nghiệm

Mỗi chỉ tiêu nên có phương pháp kiểm nghiệm phù hợp, chẳng hạn AOAC, ISO, TCVN hoặc phương pháp được công nhận tương ứng.

6. SPEC khác COA như thế nào?

Đây là hai tài liệu thường bị nhầm lẫn.

Có thể hiểu đơn giản:

• SPEC = Phải đạt bao nhiêu?
• COA = Thực tế đạt bao nhiêu?

Ví dụ, SPEC quy định Silymarin ≥ 80%, trong khi COA của một lô nguyên liệu ghi 82,5%.

7. SPEC cần thống nhất với những tài liệu nào?

Khi xây dựng hồ sơ, doanh nghiệp nên kiểm tra sự thống nhất giữa SPEC với:

• Công thức sản phẩm;
• Nhãn sản phẩm;
• COA;
• Phiếu kiểm nghiệm;
• CFS đối với sản phẩm nhập khẩu;
• Tài liệu của nhà sản xuất;
• TCCS hoặc tiêu chuẩn áp dụng, nếu có.

Đặc biệt, đối với các hoạt chất có nhiều phương pháp định lượng, cần xác định rõ phương pháp được sử dụng.

Ví dụ, nếu SPEC quy định Silymarin ≥ 80% bằng HPLC nhưng COA lại xác định Silymarin bằng phương pháp UV thì không nên mặc nhiên coi hai kết quả là tương đương.

8. Những lỗi thường gặp khi kiểm tra SPEC

Một số vấn đề thường gặp gồm:

• Hàm lượng trong SPEC không khớp với công thức;
• Tên thành phần không thống nhất với nhãn;
• Không ghi rõ phương pháp kiểm nghiệm;
• Chỉ tiêu trong SPEC không phù hợp với quy định Việt Nam;
• COA không tương thích với SPEC;
• Hàm lượng hoạt chất không xác định rõ phương pháp phân tích;
• SPEC của nhà sản xuất nước ngoài không bao quát đầy đủ các chỉ tiêu bắt buộc tại Việt Nam.

Do đó, doanh nghiệp không nên chỉ tiếp nhận SPEC và sử dụng nguyên trạng mà cần rà soát lại với quy định pháp luật Việt Nam và toàn bộ hồ sơ sản phẩm.

9. Kết luận

Bản tiêu chuẩn sản phẩm (SPEC) là tài liệu kỹ thuật quan trọng, giúp xác định các yêu cầu về thành phần, chất lượng và an toàn mà sản phẩm phải đáp ứng.

Cần phân biệt rõ:

• SPEC: sản phẩm phải đạt yêu cầu nào;
• COA: một lô sản phẩm thực tế đạt kết quả nào;
• Phiếu kiểm nghiệm: kết quả phân tích mẫu;
• TCCS: tiêu chuẩn cơ sở được tổ chức xây dựng và áp dụng.

Mặc dù SPEC không phải thành phần bắt buộc trong mọi hồ sơ công bố thực phẩm, đây vẫn là tài liệu rất hữu ích để kiểm tra công thức, xây dựng chỉ tiêu kiểm nghiệm, đối chiếu COA và đánh giá tính phù hợp của sản phẩm trước khi đưa ra thị trường Việt Nam.