Những điểm mới của Dự thảo Luật ATTP sửa đổi

Ngày 21/09/2026, Bộ Y tế tiếp tục công bố Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) để lấy ý kiến rộng rãi của cơ quan, tổ chức, cá nhân. Dự thảo được xây dựng nhằm khắc phục những bất cập sau nhiều năm thực hiện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, đồng thời đổi mới phương thức quản lý theo hướng kiểm soát nguy cơ, quản lý theo chuỗi, tăng cường hậu kiểm và ứng dụng dữ liệu số.

Dưới đây là những nội dung đáng chú ý của Dự thảo có thể tác động trực tiếp đến các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thực phẩm.

1. Chuyển mạnh sang quản lý an toàn thực phẩm dựa trên nguy cơ

Một trong những thay đổi quan trọng trong định hướng sửa đổi Luật lần này là áp dụng phương thức quản lý dựa trên phân tích và kiểm soát nguy cơ.

• Theo đó, thay vì áp dụng tương đối đồng đều các biện pháp quản lý đối với nhiều loại thực phẩm, mức độ quản lý sẽ được xác định căn cứ vào mức độ rủi ro của sản phẩm, cơ sở sản xuất kinh doanh và lịch sử tuân thủ.
• Những sản phẩm có nguy cơ cao sẽ chịu biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn; ngược lại, đối với nhóm có nguy cơ thấp, thủ tục quản lý có thể được đơn giản hóa.
• Cách tiếp cận này cũng được áp dụng đối với hoạt động kiểm tra thực phẩm nhập khẩu, hậu kiểm và giám sát sản phẩm lưu thông trên thị trường.

2. Thay đổi phương thức quản lý sản phẩm trước khi lưu hành

Dự thảo tiếp tục xác định việc quản lý sản phẩm trước khi đưa ra thị trường theo từng nhóm và mức độ nguy cơ.

Theo định hướng của Dự thảo, sản phẩm thực phẩm có thể thuộc một trong các nhóm:

• Thực phẩm phải thực hiện đăng ký bản công bố hoặc công bố tiêu chuẩn áp dụng trước khi lưu hành và tiếp tục chịu hậu kiểm trên thị trường;
• Thực phẩm không phải thực hiện công bố và được quản lý thông qua hoạt động hậu kiểm.

Như vậy, việc một sản phẩm phải thực hiện thủ tục gì trước khi lưu hành sẽ gắn nhiều hơn với phân loại và mức độ nguy cơ của sản phẩm.

Đây là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt theo dõi bởi có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cơ chế đăng ký bản công bố, tự công bố và lưu hành sản phẩm đang được thực hiện hiện nay.

3. Tăng cường hậu kiểm sau khi sản phẩm lưu hành

Song song với việc cải cách thủ tục trước khi lưu hành, Dự thảo định hướng tăng cường hậu kiểm.

• Hoạt động hậu kiểm có thể bao gồm kiểm tra hồ sơ sau công bố, lấy mẫu sản phẩm lưu thông trên thị trường, kiểm nghiệm, thanh tra, kiểm tra và đánh giá việc duy trì điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở.
• Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần bảo đảm hồ sơ hợp lệ tại thời điểm đưa sản phẩm ra thị trường mà còn phải bảo đảm sản phẩm thực tế lưu hành phù hợp với hồ sơ, tiêu chuẩn đã công bố và các quy định về an toàn thực phẩm trong suốt quá trình kinh doanh.

4. Yêu cầu cao hơn đối với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tại cơ sở

• Dự thảo tiếp tục duy trì yêu cầu GMP đối với cơ sở sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
• Đáng chú ý, định hướng sửa đổi còn mở rộng việc áp dụng các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến đối với cơ sở sản xuất, như:
• HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000 và các hệ thống quản lý an toàn thực phẩm tiên tiến khác.
• Việc áp dụng cụ thể sẽ được thực hiện theo phạm vi và lộ trình do Chính phủ quy định.

Đây là thay đổi đáng lưu ý đối với các doanh nghiệp sản xuất thực phẩm bởi yêu cầu quản lý có xu hướng chuyển từ việc chỉ đáp ứng các điều kiện cơ sở đơn lẻ sang kiểm soát có hệ thống toàn bộ quá trình sản xuất.

5. Kiểm tra thực phẩm nhập khẩu dựa trên mức độ rủi ro

• Dự thảo định hướng áp dụng các phương thức kiểm tra thực phẩm nhập khẩu dựa trên đánh giá nguy cơ và lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, sản phẩm.
• Theo đó, việc xác định kiểm tra giảm, kiểm tra thông thường hay kiểm tra chặt sẽ không chỉ căn cứ vào loại sản phẩm mà còn xem xét dữ liệu quản lý và mức độ tuân thủ trước đó.
• Các sản phẩm được sản xuất tại cơ sở áp dụng những hệ thống quản lý tiên tiến như GMP, HACCP, ISO 22000, IFS, BRC, FSSC 22000… có thể là căn cứ để áp dụng phương thức kiểm tra phù hợp theo quy định.

6. Xây dựng và liên thông cơ sở dữ liệu về an toàn thực phẩm

Số hóa dữ liệu là một nội dung quan trọng trong định hướng sửa đổi Luật An toàn thực phẩm.

Việc quản lý, kiểm tra và đánh giá nguy cơ sẽ dựa trên hệ thống dữ liệu an toàn thực phẩm thống nhất, trong đó có thể bao gồm:

• Dữ liệu về sản phẩm và cơ sở sản xuất, kinh doanh;
• Kết quả kiểm nghiệm;
• Kết quả thanh tra, kiểm tra;
• Thông tin về sự cố an toàn thực phẩm;
• Kết quả giám sát;
• Lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp.

Điều này hướng tới việc tạo cơ sở để cơ quan quản lý có thể theo dõi sản phẩm xuyên suốt quá trình từ sản xuất, nhập khẩu đến lưu thông trên thị trường.

7. Quản lý an toàn thực phẩm theo toàn bộ chuỗi

Dự thảo thể hiện định hướng chuyển từ quản lý từng công đoạn riêng biệt sang quản lý xuyên suốt chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất ban đầu, chế biến, bảo quản, vận chuyển, nhập khẩu, phân phối đến khi sản phẩm tới người tiêu dùng.

Việc quản lý theo chuỗi được kỳ vọng giúp xác định rõ hơn nguồn phát sinh nguy cơ, trách nhiệm của từng chủ thể và hỗ trợ truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố an toàn thực phẩm.

8. Tăng trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm

Cùng với việc tăng hậu kiểm, trách nhiệm của doanh nghiệp cũng được đặt ra cao hơn.

Doanh nghiệp phải chủ động bảo đảm điều kiện an toàn thực phẩm, kiểm soát chất lượng sản phẩm, duy trì hồ sơ, dữ liệu và chịu trách nhiệm đối với thông tin về sản phẩm đã cung cấp hoặc công bố.

Vì vậy, xu hướng quản lý mới không đơn thuần là “giảm tiền kiểm”, mà là chuyển một phần trọng tâm từ cơ quan nhà nước kiểm tra trước sang doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm kết hợp với cơ chế hậu kiểm dựa trên nguy cơ.

9. Tiếp tục siết quản lý đối với thực phẩm bảo vệ sức khỏe

• Thực phẩm bảo vệ sức khỏe tiếp tục được xác định là nhóm cần được quản lý chặt.
• Ngoài yêu cầu đối với điều kiện sản xuất GMP, việc công bố, chất lượng sản phẩm, bằng chứng về công dụng, quảng cáo và quá trình lưu hành tiếp tục là những nội dung được kiểm soát.
• Đặc biệt, trong hoạt động quảng cáo, cần bảo đảm người tiêu dùng không hiểu nhầm thực phẩm bảo vệ sức khỏe là thuốc hoặc có tác dụng điều trị bệnh.

10. Hướng tới thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm

Một trong những vấn đề được đặt ra trong quá trình sửa đổi Luật là tình trạng quản lý an toàn thực phẩm còn phân tán, có sự giao thoa giữa nhiều cơ quan.

Dự thảo được xây dựng theo định hướng tiếp tục hoàn thiện việc phân công, phân cấp và tổ chức quản lý, hướng tới quản lý thống nhất, giảm chồng chéo và tăng trách nhiệm của cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì?

Nếu các nội dung của Dự thảo được thông qua, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thực phẩm cần đặc biệt quan tâm đến việc phân loại sản phẩm theo mức độ nguy cơ; thủ tục công bố trước khi lưu hành; tiêu chuẩn áp dụng; hệ thống quản lý chất lượng tại cơ sở; hồ sơ chứng minh nguồn gốc, chất lượng nguyên liệu; dữ liệu sản phẩm; hoạt động hậu kiểm và lịch sử tuân thủ.

Đặc biệt đối với doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm dinh dưỡng, sản phẩm nhập khẩu và các nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, việc chuẩn hóa hồ sơ và hệ thống quản lý ngay từ đầu sẽ ngày càng quan trọng.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) ngày 21/09/2026 cho thấy xu hướng thay đổi đáng kể trong phương thức quản lý an toàn thực phẩm tại Việt Nam: từ quản lý tương đối đồng đều sang quản lý dựa trên nguy cơ; từ kiểm soát từng khâu sang quản lý theo chuỗi; tăng hậu kiểm, số hóa dữ liệu và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây mới là Dự thảo sửa đổi an toàn thực phẩm đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa phải văn bản pháp luật có hiệu lực. Các quy định chính thức về đối tượng phải công bố, hồ sơ, thủ tục, điều kiện sản xuất, kiểm tra nhập khẩu và hậu kiểm có thể tiếp tục được chỉnh sửa trong quá trình hoàn thiện và thông qua Luật.